,
što u Beloj Crkvi nije moguće u potpunosti sprovesti, imajući u vidu zatečenu
organizaciju naselja. Tehničke mere zaštite ogledaju se u poštovanju propisa za
projektovanje i izgradnju u seizmičkim područjima.
Osnovni kriterijum za definisanje prostora sa posebnim osobenostima i ograničenjima sadržan je u potrebi utvrđivanja posebnih režima izgradnje u njima, u cilju ostvarivanja planiranih aktivnosti zaštite, ili ostvarivanja određene specijalne funkcije.
Na teritoriji Bele Crkve, kao prostori sa posebnim osobenostima i ograničenjima u navedenom smislu, utvrđene su sledeće zone:
1. zone zaštite posebno vrednih delova prirode
2. zone zaštite nepokretnih kulturnih dobara
3. zona zaštite izvorišta.
U tekstu koji sledi daje se opis navedenih zona sa planiranim režimima izgradnje u njima.
Izuzetne vrednosti ovog prostora čine geomorfološke, hidrogeološke, hidrološke, pedološke i pejsažne karakteristike.
Zahvaljujući hidrogeološkim prilikama, stvoreni su uslovi za dobru akumulaciju voda u podzemlju teritorije katastarske opštine. Eksploatacijom šljunka u aluvionu reke Nere, nastala su jezera koja su se uklopila u pejsaž, tako da sada čine nerazdvojni deo naselja i njegove okoline. Merama rekultivacije, koje podrazumevaju tehničke i biološke intervencije, okruženje jezera će biti zaštićeno od degradacije.
Hidrološke prilike naselja, odnosno kat. opštine, pogoduju razvoju turizma i rekreacije, ne samo na prostorima jezera, već i na prostoru između vodotoka Jaruga i reke Nere. Pošumljavanjem aluviona reke Nere će biti stvoreni uslovi za razvoj turizma i rekreacije i stabilizaciju oba rečna korita.
Istočno od naselja, na potesu "Siga" grupa stabala hrasta sa ostalim vrstama drveća i žbunja i izvorom pijaće vode čini jedinstvenu prirodnu celinu, te je kao takva stavljena pod prethodnu zaštitu Zavoda za zaštitu prirode.
U samom naselju, izuzetnu vrednost u smislu vrtne arhitekture, predstavljaju gradski park u centru i drvored stabala lipe u ul. Žarka Zrenjanina, nad kojima je, takođe, pokrenut postupak za zaštitu.
Izuzetnu prirodnu vrednost predstavlja i drvored platana u Proleterskoj i Partizanskoj ulici u dužini od 800m.
Merama zaštite, dozvoljenim aktivnostima i ograničenjima, koje su sastavni deo ovog Plana, biće stvoreni uslovi za zaštitu svih prirodnih vrednosti i bogatstava Bele Crkve.
Na teritoriji predviđenoj za izradu Generalnog plana naselja Bela Crkva, se ne nalaze zaštićena prirodna dobra.
Od strane ovog Zavoda je u planu je valorizacija potesa "Siga" u ataru naselja na kat. parcelama br. 3687/1 i 3678/2, gde grupa stabala hrasta sa ostalim vrstama drveća i izvorom pijaće vode, čini jedinstvenu prirodnu celinu.
U samom naselju, Zavod za zaštitu prirode će pokrenuti postupak za zaštitu starog parka u centru (gradski park), zbog njegovih izrazitih vrtno-arhitektonskih vrednosti i drvoreda lipa u ulici Žarka Zrenjanina zbog njihovih izrazitih dimenzija, vitalnosti i dekorativnosti.
Nakon valorizacije ovih prirodnih dobara, biće predložene kategorije zaštite i propisani režimi i mere zaštite.
Stručna služba nadležnog Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Pančeva dala je evidenciju i uslove zaštite kulturnih dobara Bele Crkve.
Arheološki podaci o nalazištima i objektima
Na području Bele Crkve registrovano je više arheoloških nalazišta, ostataka starih naselja i grobalja, koja su tu u različitim starim vremenima postojala[1]. Manje-više u svim slučajevima pronalaženja različitih arheoloških artefakata radi se o slučajnim i sporadičnim nalazima, ali se i uprkos toj činjenici mogu izdvojiti dve izrazite zone u kojima su nalazi bili brojniji, učestaliji.
Prva zona se nalazi na savremenoj istočnoj periferiji grada u prostoru između nekadašnje ciglane "Pobeda" (ranije Siglove ciglane), pa prema severu do savremenog pravoslavnog groblja sve do puta za Sigu.
Radi se o prostoru od oko 1 km dužine i oko 0,5 km širine.
Druga zona se nalazi na zapadnoj gradskoj periferiji u prostoru između puta Bela Crkva - Vračev Gaj (Kovin) i puta Bela Crkva - Crvena Crkva (Vršac).
U središtu ove zone nalazi se "Šljunkara" utvrđeno arheološko nalazište Odlukom Vlade Republike Srbije br. 633-3152/97-24 od 08.08.1997. godine[2].
U neposrednoj blizini nalaze se i druga arheološka nalazišta:
· Ziglova ciglana (raznovrsni, uglavnom praistorijski predmeti),
· Barutana (nalazi sarmatskih grobova),
· Voćnjak PIK "J. Banat" (ostaci srednjevekovne crkve).
Valorizacija urbanističkih vrednosti i kategorizacija objekata prema utvrđenim spomeničkim vrednostima
Istorijsko-politički, privredni i geografski uslovi nastanka i razvoja uslovili su da je Bela Crkva urbanistički i arhitektonski mesto koje deluje kao celina u kompoziciji i izrazu. Elementi kao što su merilo, oblikovanje i karakter izgrađenog čine mesta interesantnim kao ambijent jedne zaokružene, donekle konzervirane celine na kojoj se mogu proučavati organizovanost i razvoj urbanog tkiva u zavisnosti od geopolitičkih faktora.
U prvoj polovini 18. veka kada je Bela Crkva imala jednu ili dve paralelne ulice, njen centar je bio ispred katoličke crkve, a kasnije kada se ona teritorijalno proširila centar se sve više pomerao ka jugu. Put kojim se centar prema jugu pomerao pokazuje pravac najšire ulice u Beloj Crkvi u kojoj je danas smeštena čaršija koja uglavnom čuva svoj stari izgled. Osnovna karakteristika naselja je da su razlike centar-periferija u pogledu karaktera izgradnje neznatne, gabariti objekata ujednačeni. Sačuvano arhitektonsko nasleđe uglavnom predstavlja sve razvojne faze građenja i oblikovanja zgrada od vremena nastanka grada, pa do danas. Organizacija prostora arhitektonskog nasleđa, kako stambene, tako i javne namene, sa malo izuzetaka, veoma je jednostavna. Ceo fond karakteriše se samo jednotraktnim i dvotraktnim šemama dispozicije. Složenija rešenja se javljaju tek od početka 20-tog veka.
Do sada su utvrđeni za spomenike kulture sledeći objekti:
Srpska pravoslavna crkva Sv. Petra i Pavla, spomenik kulture od velikog značaja
Vatrogasni dom u Ulici 1. Oktobra 10, spomenik kulture od velikog značaja
Zgrada u kojoj se nalazi Muzej, u Ulici 1. Oktobra, spomenik kulture
Zgrada u kojoj se nalazi Arhiv, u ULici 1. Oktobra, spomenik kulture
U proceduri se nalazi:
1. Vila "Danica" u Ulici 1. Oktobra 90-92
Evidentirani su:
1. Prostorna kulturno istorijska celina sa zaštićenom okolinom
2. Veći broj pojedinačnih graditeljskih objekata
3. Dva znamenita mesta - groblja
Srpska pravoslavna crkva Sv. Petra i Pavla izgrađena je 1775-1780. Osnova, prostorni oblik, plastika fasade, posebno u zapadnom delu hrama i na zvoniku, očuvani su u autentičnom izgledu karakteristične koncepcije arhitektonskog stvaralaštva druge polovine 18.veka. Ikone na ikonostasu su rad poznatog vojvođanskog slikara Pavela Đurkovića, dok je zidno slikarstvo iz 1810.godine rad Simeona Jakšića.
Spratni objekat vatrogasnog doma u Ulici 1. Oktobra 10 iz 1738-1739. jedan je od najstarijih objekata u Beloj Crkvi. Objekat je jedan od retkih sačuvanih objekata baroknog stila u Vojvodini, tako da svojim zanimljivim konstruktivnim rešenjima (sistem masivnih zidova, stubovi, svodovi), tremom koji služi kao komunikacijska veza među prostorijama i baroknom dekorativnom obradom fasada, predstavlja značajan primerak za izučavanje barokne arhitekture u Vojvodini.
Posebno je značajna Ulica 1. Oktobra sa sledećim objektima:
Vojno-graničarski objekti oko centralnog prostora parka, zgrada Rumunske pravoslavne crkve sa slikama Dimitrija Turke i Aksentija Marišeskua, zgrada u kojoj senalazi Muzej, zgrada Arhiva, zgrada biblioteke i čitaonice. Ovde se nalazi izvestan broj objekata sa izrazitim odlikama arhitekture 18. veka (zasvođeni ulazi), ili u klasicističkom stilu zgrada bivšeg Magistrata iz 1830., Katolička crkva iz 1806., Ruska crkva, kao i zgrada škole iz 1845. Posle 1890.godine grad dobija obeležje bečke secesije. Vila Danica u Ulici 1. Oktobra 90-92, za između 1897. i 1904. danas dom za nezbrinutu decu, bila je nekada reprezentativna porodična vila. Zgrada predstavlja izraz napretka građanstva u tom delu Banata. Poptuno očuvana u svom izvornom obliku sa stilskim elementima secesije ova zgrada zbog svoje lepote ima značajne stilske i umetničke vrednosti.
U Ulici Žarka Zrenjanina 17 takođe se nalazi reprezentativni, spratni objekat poznat pod imenom Vila Milošević. Svojim stilskim osobenostima i monumentalnim izgledom značajno doprinosi lepoti periferije grada.
Bela Crkva ima i dva groblja koji su bogatstvom svojih kapela, spomenika i ograda od kovanog gvožđa, značajni sa stanovišta istorije umetnosti: porodična grobnica Despotovića, kapela porodice Putnik iz 1895., kapela iz 1908. i kapela - jednobrodna crkva sa transeptom iz 1888. porodice Aleksandra i Julijane Šmic.
Arhitektura Bele Crkve tipološki i stilski pripada vojvođanskoj kući i varijantama baroka, klasicizma, romantizma, istorijskih neo-stilova, secesije i savremene funkcionalističke arhitekture. Međutim, ona u celini nosi više pečat simbioze raznih stilova nego što predstavlja skup čistih i izrazitih primeraka pojedinačnih stilova. U toj istovremenoj pojavi raznih stilskih elemenata, ogleda se duh građanstva ovog grada, istorijski značaj, kao i geografski položaj, tradicionalnost stanovništva i gradskih institucija. Takva arhitektura je izraz posebnih istorijskih uslova razvoja Bele Crkve u okviru Vojne Granice, a i staleškog pripadništva i razvoja njegovih graditelja.
Nakon prethodnih istraživanja i izvršene valorizacije, utvrđen je plan zaštite i revitalizacije na nivou i za potrebe Generalnog plana Bele Crkve. Valorizacijom su definisane prostorne celine i izvršena je kategorizacija objekata prema utvrđenim spomeničkim vrednostima.
U zavisnosti od karaktera urbano istorijske celine definisane valorizacijom u okviru ovog prostora, izdvojeni su prostori sa različitim tretmanima zaštite i smernicama za zaštitu:
A) Prema valorizaciji arheoloških celina i arheoloških ostataka, određene su arheološke mere zaštite za ZONU 1 i ZONU 2.
B) Prema valorizaciji istorijskih spomenika, određene su mere zaštite za dva znamenita mesta - groblja.
C) Prema valorizaciji prostorne kulturno istorijske celine određene su mere zaštite u skladu sa značajem celine, a na osnovu njene istorijske, urbanističke i ambijentalne vrednosti, kao i činjenice da se u okviru celine nalazi veći broj spomenika kulture i evidentiranih graditeljskih objekata koji imaju arhitektonsko-ambijentalne vrednosti.
D) Za nepokretna dobra - spomenike kulture i evidentirane graditeljske objekta primenjivaće se mere zaštite po zahtevu u vreme planiranih radova.
E) Za ceo prostor plana određene su smernice za zaštitu kao odnos između prostorne kulturno istorijske celine grada i šire okoline, prirodne i izgrađene.
Sa stanovišta zaštite nepokretnih kulturnih dobara, Generalni plan Bele Crkve može se planirati na osnovu sledećih uslova:
I Prostor obuhvaćen Generalnim planom Bele Crkve sadrži naselje koje je planski građeno, u kontinuitetu, počev od početka 18.veka do danas i dva arheološka nalazišta, jedno na istočnom, a drugo na zapadnom obodu naselja. U okviru granica plana nalazi se i nekoliko jezera kao deo prirodne i izgrađene okoline Bele Crkve.
Prema izvršenoj valorizaciji i utvrđenom planu zaštite i revitalizacije, izdvojene su sledeće prostorne celine i objekti sa određenim tretmanima zaštite:
A) Arheološka nalazišta
B) Znamenita mesta
C) Prostorna kulturno istorijska celina sa zaštićenom okolinom
D) Spomenici kulture i evidentirani graditeljski objekti
E) Okolina, prirodna i izgrađena
Mere zaštite za znamenita mesta
Prema valorizaciji istorijskih spomenika
- Dva evidentirana znamenita mesta - groblja treba redovno održavati. Posebnu pažnju obratiti na stare spomenike, čije rušenje treba zaustaviti. (Karta spomeničke valorizacije)
Mere zaštite za prostornu kulturno istrijsku celinu
- Evidentirana prostorna kulturno istorijska celina obuhvata Ulicu 1. oktobra (nekadašnja Glavna ulica) i sve objekte na uličnom frontu sa pripadajućim parcelama na istočnoj strani, kao i sve objekte na uličnom frontu sa pripadajućim blokovima na zapadnoj strani. U okviru granica PKIC nalazi se park i pijaca sa pripadajućim objektima. Ulica Pionirska i delovi Svetosavske ulice, Proleterske ulice, Ulice partizanske, Dejana Brankova, Karađorđeve, Ž. Zrenjanina, 7. jula, J. Cvijića, Dositejeva i Masarikove. (karta spomeničke valorizacije)
Očuvanje prostorne kulturno istorijske celine Bele Crkve definisane valorizacijom u okviru ovog prostora, podrazumeva očuvanje nasleđenih urbanih vrednosti, spomeničkih vrednosti i ambijentalno arhitektonskih vrednosti celine i pojedinačnih graditeljskih objekata. U skladu sa utvrđenim planom zaštite, određene su sledeće mere zaštite:
· poštovanje autentične urbane matrice, regulacije, veličine katastarskih parcela (posebno frontova parcela),
· očuvanje tipoloških, stilskih, morfoloških i ambijentalnih vrednosti prostorne celine,
· očuvanje forme i izgleda objekata definisanih volumenom, stilom, konstrukcijom, materijalima, bojom i dekoracijom,
· poboljšanje infrastrukture, poboljšanje uslova insolacije i provetravanja, primena mera tehničke zaštite,
· očuvanje različitih funkcija koje je prostorna celina dobila tokom vremena, a odnosi se na javne, slobodne površine i na izgrađene objekte (upravne, školske zgrade, verski objekti, kultura, trgovine, zanatstvo i ugostiteljstvo). Nove funkcije i aktivnosti trebalo bi da budu kompatibilne sa karakterom urbano istorijskog centra. Izuzetak čine objekti čija je nekadašnja namena bila vojnog karaktera, a koji više nisu u funkciji. Ove objekte treba očuvati i prilagoditi savremenom životu,
· nove funkcije na javnim površinama kao što su letnje bašte sa tendama, tezge i sl. treba da budu montažno-demontažnog tipa, odnosno pokretne tezge,
· uklanjanje privremenih, montažnih i sl. objekata koji remete formu i sagledivost već formirane celine,
· kada je potrebno adaptirati neke postojeće objekte ili izgraditi nove, neophodno je poštovati postojeću prostornu koncepciju,
· kvalitetnije parterno i hortikulturno uređenje, kao i uvođenje kvalitetnijeg urbanog mobilijara,
· kvalitetnije uređenje prostora pijace, što podrazumeva uklanjanje neodgovarajućih objekata,
· saobraćaj unutar prostorne celine treba da bude kontrolisan. Ukoliko drugi faktori dozvoljavaju, uvođenje pešačkih zona. Moguće je formirati pešačke tokove i kroz unutrašnjost bloka,
· prostorna celina treba da bude zaštićena protiv prirodnih katastrofa kao što su zagađenja i vibracije.
Mere zaštite za zaštićenu okolinu prostorne kulturno istorijske celine
· poštovanje autentične urbane matrice, regulacije, veličine katastarskih parcela (posebno frontova parcela),
· očuvanje tipoloških, stilskih, morfoloških i ambijentalnih vrednosti prostorne celine,
· očuvanje forme i izgleda objekata definisanih volumenom, stilom, konstrukcijom, materijalima, bojom i dekoracijom,
· poboljšanje infrastrukture, poboljšanje uslova insolacije i provetravanja, primena mera tehničke zaštite,
· nove funkcije na javnim površinama kao što su letnje bašte sa tendama, tezge i sl. treba da budu montažno-demontažnog tipa, odnosno pokretne tezge,
· uklanjanje privremenih, montažnih i sl. objekata koji remete formu i sagledivost već formirane celine,
· kada je potrebno adaptirati neke postojeće objekte ili izgraditi nove, neophodno je poštovati postojeću prostornu koncepciju,
· prostorna celina treba da bude zaštićena protiv prirodnih katastrofa kao što su zagađenja i vibracije.
Mere zaštite za nepokretna kulturna dobra - spomenike kulture i evidentirane graditeljske objekte
Za nepokretna kulturna dobra - spomenike kulture i evidentirane graditeljske objekte izdavaće se mere zaštite po zahtevu u vreme planiranih radova.
Smernice za zaštitu za ceo prostor plana
Urbanističke vrednosti prirodne i izgrađene okoline Bele Crkve treba očuvati i prezentovati kao posebnu vrednost. Odnos između urbano istorijske celine i prirodne i izgrađene okoline Bele Crkve treba integrisati u politiku ekonomskog i društvenog razvoja kao i urbanog i regionalnog planiranja na svim nivoima.
Prema valorizaciji arheoloških celina i arheoloških ostataka
· na celom prostoru Plana potrebno je obezbediti uslove praćenja svih oblika zemljanih radova (kopanje temelja za zgrade individualne gradnje, podruma, prilikom kopanja kanala kanalizacije, elektro-instalacije, PTT kablova, vodovoda i sl.) radi uvida i izrade arheološke dokumentacije i prikupljanja pokretnih arheoloških nalaza.
U ZONI 1 nova izgradnja može se planirati na osnovu sledećih arheoloških uslova za GP:
· u svim zonama većih, zajedničkih objekata i druge vrste objekata infrastrukture (tržni centri, sportski tereni i bazeni i sl.) obavezno obezbediti uslove praćenja svih zemljanih radova od strane stručnjaka Zavoda pre početka gradnje, a u slučaju posebno zanimljivih i vrednih slučajnih nalaza neophodno je izvršiti zaštitna arheološka iskopavanja u neposrednoj zoni nalaza.
U ZONI 2 na osnovu Odluke Vlade Republike Srbije br. 633-3153/97-24 od 08.08.1997.godine[3] utvrđene su sledeće mere zaštite arheološkog nalazišta:
1) izgradnja infrastrukture, industrijskih objekata i postrojenja dozvoljeni su samo uz prethodno obezbeđenje zaštitnih arheoloških iskopavanja i adekvatne prezentacije nalaza,
2) izvođenje građevinskih radova i promena oblika terena dozvoljeni su samo uz prethodno obezbeđenje zaštitnih arheoloških iskopavanja i adekvatne prezentacije nalaza,
3) mere tehničke zaštite arheološkog nalazišta mogu se sprovoditi samo uz prethodna zaštitna arheološka iskopavanja,
4) zabrana izgradnje stambenih i pomoćnih objekata,
5) zabrana obrade zemljišta dubokim oranjem, rigolovanjem zemljišta za vinograde, vošnjake i slično do dubine veće od 0,30m,
6) zabrana vađenja: peska, šljunka, kamena ili zemlje za pravljenje cigle i kopanja kanala za navodnjavanje,
7) zabrana sađenja visoke vegetacije i pošumljavanja prostora,
8) zabrana neovlašćenog prikupljanja pokretnih arheoloških površinskih nalaza,
9) zabrana prosipanja, odlaganja i privremenog ili trajnog deponovanja otpadnih i štetnih materija - hemijski agresivnih, eksplozivnih, otrovnih, radioaktivnih.
Na osnovu Odluke Vlade Republike Srbije br. 633-3153/97-24 od 08.08.1997.godine[4] utvrđene su sledeće mere zaštite okoline arheološkog nalazišta:
1) izgradnja infrastrukture, industrijskih objekata i postrojenja dozvoljeni su samo uz prethodno obezbeđenje zaštitnih arheoloških iskopavanja i adekvatne prezentacije nalaza,
2) izvođenje građeinskih radova i promena oblika terena dozvoljeni su samo uz prethodno obezbeđenje zaštitnih arheoloških iskopavanja i adekvatne prezentacije nalaza,
3) zabrana obrade zemljišta dubokim oranjem, rigolovanjem zemljišta za vinograde, voćnjake i slično do dubine veće od 0,3m,
4) zabrana vađenja: peska, šnjunka, kamena ili zemlje za pravljenje cigle i kopanja kanala za navodnjavanje,
5) zabrana sađenja visoke vegetacije i pošumljavanje prostora,
6) zabrana neovlašćenog prikupljanja pokretnih arheoloških površinskih nalaza,
7) zabrana prosipanja, odlaganja i privremenog ili trajnog deponovanja otpadnih i štetnih materija - hemijski agresivnih, eksplozivnih, otrovnih, radioaktivnih.
U zoni od oko 1 km zapadno od "Šljunkare" a u širini između navedenih puteva prema Vračev Gaju i Crvenoj Crkvi nova izgradnja može se planirati na osnovu navedenih mera zaštite okoline arheoloških nalazišta "Šljunkara".
U svim fazama izrade Generalnog plana Bele Crkve, problematika formiranja željenog urbanog pejsaža naselja je bila uvek prisutna, kao jedan od osnovnih ciljeva koji treba da bude dostignut. To je postignuto poštovanjem prirodnih faktora i stvorenih uslova, određivanjem pravaca širenja naselja, određivanjem nove namene površina sa harmoničnim odnosima izgrađenog i slobodnog prostora, određivanjem novog sistema gradskog centra, stambenih, radnih i rekreacionih zona, gradskog zelenila i mreže komunalnih objekata, definisanjem saobraćajnih kapaciteta za sve vidove saobraćaja, zaštitom nepokretnih kulturnih dobara i posebno vrednih objekata i zaštitom prirode.
U oblikovanju urbanog prostora učestvuju mnogobrojni faktori koji se mogu grupisati kao:
a) prirodni faktori u koje spadaju reljef, odnosno specifičnost konfiguracije terena, vodene površine-jezera, klimatski faktori, zelenilo;
b) društveno-ekonomski faktori kao što je stepen društvenog i privrednog razvoja područja, odnosno materijalne mogućnosti grada da ulaže u estetsku nadgradnju tehničkih struktura, saobraćajne i infrastrukturne mreže i
v) sociokulturološki faktori koji čine vrednosti nasleđa, odnos prema prirodnim vrednostima, nepokretnim kulturnim dobrima, ambijentalnim celinama, urbanoj matrici i pojedinačnim vrednim objektima i tradicija unošenja likovnih elemenata u gradski prostor (skulpture, spomenici, česme, fontane i sl.).
Osnovni princip pri utvrđivanju smernica razvoja urbanih oblika i elemenata oblikovanja polaze od ciljeva i interesa prostornog razvoja i neophodnosti planskog usmeravanja adekvatne prezentacije nasleđenih prirodnih i stvorenih vrednosti i formiranja i unošenja novih oblika u prostor:
· poštovanje i zaštita postojećih likovnih i urbanih vrednosti i njihovo isticanje i uklapanje prilikom intervencije u gradskom jezgru koje sadrži estetski vredne elemente i ambijentalne celine;
· korišćenje prirodnih vrednosti parkovskog zelenila i drvoreda radi oplemenjivanja životne sredine;
· unošenje novih likovnih elemenata u prostor centralne zone, parkova, školskih, turističkih, zdravstvenih i radnih kompleksa;
· postizanje ravnoteže između tehnoloških i socio-humanih zahteva u oblikovanju urbane sredine i
· razvijanje interesa i prava građana da unapređuju izgled svoje životne sredine.
Važan elemenat oblikovanja urbanog prostora predstavlja urbana oprema pri čemu treba težiti ka tipiziranju elemenata i eksploataciji tradicionalnih motiva i oblika sredine, čime se dobija prepoznatljivost i vizuelni identitet. Posebnu pažnju treba obratiti i na osvetljenje, boje, informacione oznake i otvaranje vizura ka ključnim elementima prirodnih i stvorenih vrednosti.
U skladu sa iznetim faktorima koji učestvuju u oblikovanju urbanog prostora i osnovnim principima pri utvrđivanju smernica razvoja urbanih oblika i elemenata oblikovanja, područje obuhvaćeno planom podeljeno je na sledeće karakteristične zone:
· centralna gradska zona - zona urbanog nasleđa
· postojeće stambene i stambeno-poslovne zone kao područja za rekonstrukciju,
· zone nove izgradnje stambenih i poslovnih objekata
· zona jezera
· slobodne površine parkovskog i zaštitnog zelenila i
· radne zone
a) Centralna gradska zona - zona urbanog nasleđa
U okviru centralne gradske zone postoji veći broj vrednih objekata graditeljskog nasleđa koje prilikom uređenja i oblikovanja prostora treba adekvatno tretirati i istaći kao elemenat oplemenjivanja prostora. U oblikovanju slobodnog prostora primat treba dati formiranju pešačke zone u kojoj posebnu pažnju treba posvetiti popločavanju, zelenilu, urbanoj opremi, bojama, osvetljenju i unošenju skulpturnih elemenata, fontane i česme. Za postizanje novog vizuelnog indetiteta centralnog gradskog prostora potrebno je obezbediti nesmetane vizure prema markantnim tačkama i ambijentalnim celinama. Prilikom izgradnje novih objekata spratnosti, krovovi, materijalizacija i prostorni oblici moraju biti u skladu sa susednim vrednijim arhitektonskim objektima i urbanim celinama.
b) Postojeće stambene i stambeno-poslovne zone kao područja za rekonstrukciju
U zonama koje su većim delom izgrađene stambenim objektima rekonstrukciju postojećih objekata i izgradnju novih objekata treba vršiti u skladu sa osnovnim karakterom područja i vizuelnim identitetom izgrađene urbane celine. Prilikom lociranja objekata treba poštovati postojeću urbanu matricu i regulacione i građevinske linije u cilju povratka na vrednosti tradicionalnog urbanog sistema gradskog bloka, ulice i trga.
v) Zone nove izgradnje stambenih i poslovnih objekata
Prilikom izgradnje novih gradskih celina posebnu pažnju u vizuelnom oblikovanju treba posvetiti razbijanju monotonije i ponavljanja istih prostornih elemenata, čime se omogućava postizanje identiteta pojedinačnih urbanih blokova. Ostali uslovi identični su uslovima za područja predviđena za rekonstrukciju.
Zaštita prirodnog ambijenta jezera i kvaliteta voda su prioriteti pri daljem uređenju i izgradnji ovih prostora. Planirani sadržaji i oblikovni elementi treba optimalno da se uklope u pejsaž, a arhitektura treba da se oslanja na tradicionalne forme i materijale.
d) Slobodne površine parkovskog i zaštitnog zelenila
U okviru ovih površina osnovne oblikovne elemente predstavljaće zelene forme i urbana oprema. Zelene površine u zonama zaštitnog zelenila treba formirati kao park-šume, a ostale zelene površine kao klasične gradske parkove u kojima je poželjno locirati skulpture, spomenike, česme i fontane.
U radnim zonama rasporedom volumena, primenom boja, vizuelnih informacija i reklama, kao i formama zelenila treba ublažiti dominiranje funkcionalnosti i tehnologije i doprineti humanizaciji radnog prostora.
Jedan od osnovnih ciljeva izrade ovog Generalnog plana je zaštita i očuvanje životne sredine. Planskim rešenjima je ovo postignuto, jer je dat akcenat na sanaciju ugroženih delova naselja, na racionalno korišćenje prirodnih bogatstava i na razrešavanje mogućih faktora narušavanja životne sredine u svim sferama delatnosti (u okviru vodne, saobraćajne, gasne infrastrukture, ostalih objekata komunalne infrastrukture, industrije, poljoprivrede, ozelenjavanja naselja, revitalizacije ugroženih delova prirode). Sprovođenjem ovog Plana će se sprovoditi mere zaštite i unapređenja životne sredine.
Planom se predviđa obezbeđenje dovoljne količine vode za piće sa postojećeg izvorišta na Straži.
Ovim Planom predvideti rekonstrukciju i izgradnju distributivne mreže vodosnabdevanja za naselje i njeno proširenje na prostore jezera.
Za velike potrošače tehnološke vode, planirati sopstveni sistem vodosnabdevanja kao i protivpožarnu zaštitu.
Odvođenje suvišnih voda sa teritorije naselja moguće je preko otvorene i cevaste kanalske mreže. Predvideti posebnu atmosfersku kanalizaciju za prijem suvišnih voda sa kolovoznih i ostalih površina na prostoru jezera.
Neophodno je proširiti kanalizacionu mrežu komunalnih otpadnih voda na prostore jezera.
Komunalne otpadne vode prečišćavati na uređaju za prečišćavanje otpadnih voda, koji je potrebno aktivirati nabavkom odgovarajućih uređaja.
Otpadne tehnološke vode ispuštati u meliorativnu kanalsku mrežu uz prethodno prečišćavanje na sopstvenim uređajima za prečišćavanje.
Recipijent prečišćenih otpadnih voda je odvodni kanal K II, koji se uliva u Jarugu, a zatim u Neru kao krajnji recipijent. Kontrolisati kvalitet otpadnih voda pre upuštanja u recipijent u skladu sa vodoprivrednim uslovima.
Kontrolisati kvalitet vode za kupanje i rekreaciju u jezerima od strane nadležne institucije, kako bi prema Uredbi o klasifikaciji rečnih voda, voda jezera ispunjavala odgovarajuće uslove. U tom smislu smanjiti upotrebu hemijskih sredstava u blizini jezera zbog mogućnosti njihovog zagađenja.
Sprovoditi mere kojima će se sprečiti zamuljavanje vode jezera.
Korišćenje vode jezera za navodnjavanje kontrolisati zbog zaštite biološkog minimuma.
Naselje zaštititi od padinskih voda kojima može biti ugroženo sa viših terena, izgradnjom obodnih kanala i agrotehničkim i biološkim merama.
Zbog mogućnosti plavljenja i štetnog dejstva Nere koja ima bujični karakter, izvršiti uređenje prostora u priobalju, pre svega pošumljavanjem.
Uspostaviti proticanje vode koritom Jaruge (uređenjem vodozahvata iz reke Nere u Rumuniji ili izgradnjom novog vodozahvata iz reke Nere kod Kusića) i revitalizovati njeno korito.
Stvoriti uslove za višenamensko korišćenje kanala Jaruga (odvodnjavanje, navodnjavanje, ribolov, turizam, proizvodnja električne energije i sl.).
Ovim Planom se predlažu mere kojima će se izvršiti popravka kvaliteta vazduha centralnog dela naselja, koncentrisanjem industrijskih sadržaja u radnoj zoni.
Izgraditi gasovod iz pravca Kovina i projekat distributivne gasne mreže, jer će korišćenje gasa doprineti očuvanju kvaliteta vazduha.
Dislokacijom teretnog i tranzitnog saobraćaja izgradnjom obilaznice i tranzitne saobraćajnice, smanjiće se uticaj emisije gasova i prašine koji nastaju radom motora sa unutrašnjim sagorevanjem, kao i buke na stambeni deo naselja. Usmerenje teretnog saobraćaja na železnicu će, takođe, doprineti očuvanju kvaliteta vazduha i zaštiti od buke i vibracije.
Na očuvanje i popravku kvaliteta vazduha će naročito uticati povećanje fonda zelenila i njegova pravilna distribucija. U tom smislu će biti značajne sledeće kategorije zelenila: parkovi, zelene površine sporta i rekreacije, posebno u okviru površina za turizam, sport i rekreaciju oko jezera, ulično zelenilo, zelene površine u okviru industrijskog kompleksa i zaštitno zelenilo. Zelenilo će uticati na prečišćavanje vazduha, smanjenje ekstremnih temperatura, zaštitu od vetra, gasova, prašine, podzemnih voda, eolske erozije, buke, vibracije i zaštitu zemljišta rekultivacijom degradiranih površina (posebno u okviru belocrkvanskih jezera po prestanku eksploatacije šljunka).
Vanšumsko zelenilo u vidu zaštitnih pojaseva u ataru, će uticati na povećanje šumovitosti atara i stvaranje povoljnih mikroklimatskih uslova.
Pravilnom distribucijom naseljskog zelenila i međusobnim povezivanjem u sistem preko linijskog, postići će se veza sa šumama i atarskim zelenilom, što će omogućiti stalno provetravanje naselja.
Zaštitu zemljišta ostvariti sprovođenjem adekvatnih tehničkih rešenja odvođenja atmosferskih voda kao i prečišćavanjem otpadnih voda.
Tehničkim i biološkim merama sprečiti eroziju zemljišta usled dejstva padinskih voda na višim terenima naselja, u zoni planiranog porodičnog stanovanja.
Napuštenu deponiju komunalnog otpada privesti nameni u skladu sa ovim Planom, a u skladu sa projektom sanacije i rekultivacije.
Neophodno je za lokaciju sanitarne deponije komunalnog i netoksičnog industrijskog otpada "Ciglana", čiji je izbor utvrđen Studijom, fazno uraditi tehničko - tehnološku dokumentaciju u skladu sa važećim propisima iz ove oblasti potrebnu za verifikaciju kod nadležnih republičkih organa. Oko deponije formirati zaštitno zelenilo. Stočno groblje urediti na lokaciji deponije u skladu sa važećim propisima. Deponija u površini od 4,16 ha na mestu bivših iskopa sa kapacitetom utvrđenim Studijom, imaće vek trajanja od 20 godina.
Zaštitu zemljišta oko jezera, koja će biti u funkciji turizma, sporta i rekreacije sprovesti nizom tehničkih mera i biološkom rekultivacijom (sadnjom zelenila) u skladu sa ovim Planom.
Eksploataciju šljunka iz jezera i sa pozajmišta između reke Nere i Mlinskog kanala - Jaruga, vršiti u skladu sa vodoprivrednim uslovima, a po završetku eksploatacije ove površine sanirati po projektima rekultivacije. S obzirom da će to biti depresije ispunjene vodom, rekultivaciju ovih prostora izvršiti tehničkim i bioinžinjerskim merama radi zaštite ovih prostora od erozije, ispiranja zemljišta i zagađivanje voda.
Zaštitu zemljišta sprovoditi pridržavajući se režima držanja stoke, pri obavljanju poljoprivrednih delatnosti. Opštinskom odlukom propisati uslove za držanje stoke u naselju.
Neophodno je svesti na razumnu meru korišćenja hemijskih sredstava u okviru poljoprivredne proizvodnje. Primeniti agrotehničke i melioracione mere na zemljištu niže produktivnosti radi postizanja stabilnih vrednosti proizvodnje. Zemljišta veće bonitetne klase od pete prenameniti u šumsko zemljište. Programom zaštite i pošumljavanja atara, zaštititi poljoprivredno zemljište od vetra i time uticati na povećanje prinosa u poljoprivredi i povećanje šumovitosti.
Poštovanjem odredbi ovog Plana, planskom gradnjom, rekultivacijom degradiranih površina i zaštitom poljoprivrednig zemljišta, postići će se puna zaštita zemljišta.
Jedan od osnovnih ciljeva izrade ovog Generalnog plana je zaštita i očuvanje životne sredine. Planskim rešenjima je ovo postignuto, jer je dat akcenat na sanaciju ugroženih delova naselja, na racionalno korišćenje prirodnih bogatstava i na razrešavanje mogućih faktora narušavanja životne sredine u svim sferama delatnosti (u okviru vodne, saobraćajne, gasne infrastrukture, ostalih objekata komunalne infrastrukture, industrije, poljoprivrede, ozelenjavanja naselja, revitalizacije ugroženih delova prirode).
Preduslovi za zaštitu životne sredine biće stvoreni poštovanjem odredbi ovog Plana važećih Zakona i Pravilnika.
symbol 183 \f "Symbol" \s 10 \h Neophodno je za sve objekte, odnosno radove koji mogu ugroziti životnu sredinu izraditi elaborat o Analizi uticaja tog objekta na okolinu, a u skladu sa Zakonom o zaštiti životne sredine ("Sl.glasnik RS" br. 66/91) i Pravilnikom o analizi uticaja radova, odnosno objekata na životnu sredinu ("Sl.glasnik RS" br. 61/92).
symbol 183 \f "Symbol" \s 10 \h Za sanitarnu deponiju komunalnog i netoksičnog industrijskog otpada Ciglana, koja je izabrana na osnovu urađene Studije, neophodno je fazno uraditi kompletnu tehničko - tehnološku dokumentaciju: tehnološki projekat, plansku dokumentaciju koja će propisati uslove i kriterijume, Glavni izvođački projekat sa projektom rekultivacije i detaljnom analizom uticaja na životnu sredinu, na osnovu Pravilnika o kriterijumima za određivanje lokacije i uređenje deponije otpadnih materija ("Sl. glasnik RS", br. 54/92), Pravilnika o uslovima i načinu razvrstavanja, pakovanja i čuvanja sekundarnih sirovina ("Sl.glasnik RS" br. 55/01) i drugih propisa koji regulišu ovu oblast.
· Stočno groblje urediti u skladu sa važećim pravilnicima: Pravilnik o načinu neškodljivog uklanjanja i iskorišćavanja životinjskih leševa ("Sl. glasnik SRS", br. 7/81) i Pravilnik o načinu neškodljivog uklanjanja životinjskih leševa i otpadaka životinjskog porekla i o uslovima koje moraju da ispunjavaju objekti i oprema za sabiranje i neškodljivo uklanjanje i utvrđivanje uzroka uginuća i prevozna sredstva za transport životinjskih leševa i otpadaka životinjskih leševa i otpadaka životinjskog porekla ("Sl. list SFRJ", br. 53/89).
symbol 183 \f "Symbol" \s 10 \h Projektima rekultivacije privesti nameni površine posle eksploatacije šljunka i druge degradirane prostore na osnovu Zakona o zaštiti životne sredine ("Sl. glasnik RS", br. 66/91) i Zakona o rudarstvu ("Sl. glasnik RS", 44/95).
· Vršiti kontrolu svih prirodnih resursa (vode, vazduha, zemljišta) i buke, posebno vode jezera za kupanje na osnovu Uredbe o klasifikaciji rečnih voda.
· Sprovesti mere zaštite prirodnih dobara u skladu sa uslovima Zavoda za zaštitu prirode Srbije, a na osnovu Zakona o zaštiti životne sredine ("Sl. glasnik RS", br. 66/91).
symbol 183 \f "Symbol" \s 10 \h Izraditi projekte zaštitnih pojaseva za KO B. Crkva, odnosno za celu opštinu, radi zaštite ovog područja od vetra, eolske erozije, zaštite voda i poljoprivrednog zemljišta u skladu sa Zakonom o šumama ("Sl. glasnik RS", br. 46/91), Zakonom o poljoprivrednom zemljištu ("Sl. glasnik RS", br. 49/92), Zakonom o vodama ("Sl. glasnik RS", br. 46/91) i Zakonom o putevima ("Sl. glasnik RS", br. 46/91), Zakona o eksproprijaciji ("Sl. glasnik RS", br. 53/95) i dr. propisima koji regulišu oko oblast.
U cilju zaštite vode za piće od namernog ili slučajnog zagađivanja, kao i od drugih štetnih dejstava koja mogu trajno uticati na zdravstvenu ispravnost vode za piće i izdašnost izvorišta, neophodna je izrada elaborata kojim se određuju zone i pojasevi sanitarne zaštite izvorišta, u skladu sa Pravilnikom o načinu određivanja i održavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite objekata za snabdevanje vodom za piće ("Službeni glasnik SRS", br. 33/78).
Zone i pojasevi sanitarne zaštite i njihova površina, određuju se na osnovu dokumentacije o vrsti izdašnosti izvorišta, vrsti objekata, načinu zahvata vode, sanitarno-tehničkom uređenju tla, strukturi, konfiguraciji, hidrogeološkim i drugim svojstvima zemljišta.
Što se tiče objekata za snabdevanje vodom, a koji su locirani u ataru naselja (rezervoari), za njih je takođe neophodno definisati režime korišćenja i održavanja u smislu gore navedenog Pravilnika.
Zona neposredne zaštite koja se određuje oko rezervoara, instalacija za popravak kvaliteta vode, komora za prekid pritiska i duboko bušenih bunara, obuhvata najmanje 10 metara od objekata.
U zoni neposredne zaštite dozvoljen je pristup licima zaposlenim u vodovodu koja su pod zdravstvenim nadzorom. Ova zona se može koristiti samo kao senokos, ali bez upotrebe đubriva, pesticida, herbicida čija upotreba može zagaditi vodu.
Pojas zaštite se uspostavlja oko glavnih cevovoda i iznosi sa svake strane po 2,5 metra. U pojasu zaštite nije dozvoljena izgradnja objekata, postavljanje uređaja i vršenje radnji koje na bilo koji način mogu zagaditi vodu, ili ugroziti stabilnost cevovoda.
U oblasti urbanog reda i održavanja utvrđuje se obaveza vlasnika i korisnika zemljišta i građevina da o svom trošku, a prema utvrđenoj nameni i propisanim uslovima održava i uređuje pojedinačnu građevinu, pripadajući prostor i javnu površinu.
Takođe se utvrđuje obaveza investitora da o svom trošku uz građevinu za stanovanje i građevinu namenjenu za javno korišćenje i za rad obavezno planira, uređuje i gradi propisani broj mesta za parkiranje.
Izgradnja i funkcionisanje kapaciteta za stočarsku proizvodnju ne sme da ugrožava okolinu, a za kapacitete predviđene Pravilnikom o analizi uticaja objekata odnosno radova na životnu sredinu ("Sl. glasnik RS", br. 61/92) obavezna je izrada odgovarajuće analize uticaja na životnu sredinu.
Dozvoljava se držanje stočnog fonda i izgradnja potrebnih kapaciteta, pod uslovom da budu odgovarajuće komunalno opremljeni (voda, struja, đubrište i sl.) u skladu sa sanitarno- higijenskim i veterinraskim propisima i da budu udaljeni min. 50 metara od granice kompleksa javnog objekta (predškolska ustanova, škola, zdravstvena stanica i sl.).
Prilikom utvrđivanja prostorne organizacije naselja razmeštaja vitalnih objekata, propisivanja urbanističkih parametara, planiranja mreže saobraćajnica i ostale infrastrukture, poštovani su opšti principi zaštite od elementarnih nepogoda i prirodnih katastrofa u onolikoj meri koliko je to dosadašnja prostorna organizacija naselja dozvoljavala.
Zaštita prirodne sredine utvrđena je merama datim u poglavlju 4.3."Zaštita životne sredine".
Sistem komunalne higijene ugrađen je u opšte plansko rešenje. Definisane su lokacije deponije čvrstih optada, stočnog groblja, uređaja za prečišćavanje otpadnih voda i predviđene obavezne sanitarno-higijenske mere.
Područje opštine Bele Crkve spada u zonu sa mogućim pomeranjem tla do 6°MCS skale.
Urbanističke mere zaštite se odnose na poštovanje procenta izgrađenosti,
obezbeđenje slobodnih površina i prohodnosti, odnosno dovoljno širokih uličnih
koridora
,
što u Beloj Crkvi nije moguće u potpunosti sprovesti, imajući u vidu zatečenu
organizaciju naselja. Tehničke mere zaštite ogledaju se u poštovanju propisa za
projektovanje i izgradnju u seizmičkim područjima.
Područje Bele Crkve je ugroženo od jakih, ponekad i olujnih vetrova, koji duvaju najčešće iz pravca jugoistoka i severozapada. Najveću srednju brzinu imaju vetrovi iz pravca jugoistoka, sa udarima do 3,95 m/sek, odnosno 110 km/čas.
Predviđene mere zaštite se ogledaju u poštovanju građevinsko- tehničkih mera pri projektovanju. Meteorološke - postavljanje objekata dužom stranom u pravcu duvanja vetra, gde god je to moguće. Dendrološke mere se odnose na formiranje zaštitnog zelenog pojasa određene širine, gustine i vrste drveća (visoko drveće) poprečno na pravac duvanja vetra, gde postoje prostorni uslovi.
Od urbanističkih mera predviđaju se dovoljno široke protivpožarne prepreke koje predstavljaju postojeće i nove ulice i zeleni koridori, otvoreni ili poluotvoreni blokovski sistemi, lociranje industrijskih objekata i skladištenje zapaljivih materijala van površina namenjenih stanovanju.
Veći deo površine grada skoro svake godine ugrožen je od plavljenja "padinskih voda" sa severne površine terena iznad grada gde su kote terena od 100 do 150 mnm. Pojava je vezana za vreme provale obalka u letnjem periodu pri kišama jakog intenziteta.
Izlaz je u rešenju uređenja navedene površine u zaustavljanju bujične erozije sa usmerenjem atmosferske vode van građevinskog rejona.
GROBLJE za masovno sahranjivanje će se, u slučaju potrebe, formirati višem terenu, severno od naselja. Tačna lokacija će se definisati, u slučaju potrebe, u saradnji sa nadležnim organima Ministarstva odbrane.
DEPONOVANJE ŠUTA treba vršiti na nižim terenima, južno od naselja.
STOČNO GROBLJE je planirano pored deponije čvrstih otpada.
ZDRAVSTVENA ZAŠTITA će se obavljati u organizaciji Doma zdravlja iz Bele Crkve, a formiranje privremenih izbegličkih naselja (šatorskog tipa) će se vršiti u skladu sa planom nadležnih organa za odbranu.
Prilikom planiranja i projektovanja javnih, saobraćajnih i pešačkih površina (trotoari i pešačke staze, pešački prelazi, parkinzi, stajališta javnog prevoza, prilazi do objekata, horizontalne i vertikalne komunikacije u javnim i stambenim objektima) moraju se obezbediti uslovi za nesmetano kretanje dece, starih, hendikepiranih i invalidnih lica, u skladu sa Pravilnikom o uslovima za planiranje i projektovanje objekata u vezi sa nesmetanim kretanjem dece, starih, hendikepiranih i invalidnih lica ("Sl. glasnik RS", br. 18/97), kao i ostalim važećim propisima i standardima koji regulišu ovu oblast.